ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 66



                                               

Y Groesgad Gyntaf

Ymladdwyd y Groesgad Gyntaf or flwyddyn 1095 hyd 1099. Fei lawnsiwyd dan oruchwyliaeth a nawdd y Babaeth. Arweiniodd Pedr y Meudwy fyddin yn erbyn lluoedd Kilij Arslan, swltan Nisé, ond fei trechwyd ganddo. Y flwyddyn ganlynol cipiodd y Croesgadw ...

                                               

Ymerodraeth Angevin

Yr Ymerodraeth Angevin ywr term diweddar a ddefnyddir ar gyfer y gwledydd a reolid yn y 12g ar 13g gan y frenhinllin Angevin. Roedd eu tiriogaethau yn y cyfnod yma yn ymestyn o Iwerddon hyd y Pyreneau ac yn cynnwys hanner Ffrainc, y cyfan o Loegr ...

                                               

Ymerodraeth y Gupta

Ymerodraeth yn India oedde Ymerodraeth y Gupta. Y cyntaf o frenhinoedd pwysig y Gupta oedd Chandragupta I. Unodd lawer or teyrnasoedd bychain oedd wedi datblygu ers cwymp ymerodraeth y Kushana. Lledaenwyd ffiniaur ymerodraeth gan ei fab, Samudrag ...

                                               

Ymerodraeth y Mongol

Roedd Ymerodraeth y Mongol yn un or ymerodraethau mwyaf yn hanes y byd. Deilliodd o uniad y Mongoliaid ar llwythau Twrcaidd yn yr hyn sydd heddiw yn wlad Mongolia. Cyhoeddwyd Genghis Khan yn rheolwr yr holl Fongoliaid yn 1206. Yn y cyfnod yma, ro ...

                                               

Yr Henfyd

Yr Henfyd ywr enw traddodiadol a ddefnyddir er cyfnod y Dadeni i ddisgrifior gwareiddiau a flodeuai o amgylch y Môr Canoldir, o ddechraur dinasoedd cyntaf i gwymp yr Ymerodraeth Rufeinig. Maen cwmpasu y gwareiddiau cyntaf ym Mesopotamia ar Hen Ai ...

                                               

Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig

Cyd-dyriad gwleidyddiol o wledydd gorllewin a chanolbarth Ewrop yn ystod y Canol Oesoedd ac ar ôl hynny oedd yr Ymerodraeth Lân Rufeinig. Cychwynnodd ei hanes mewn rhan dwyreiniol o deyrnas y Ffranciaid pan ranbarthwyd yr wlad gan Gytundeb Verdun ...

                                               

Dyddio radiocarbon

Dull o ddyddio gwrthrychau organig drwy ddefnyddio priodweddau carbon-14 yw dyddio carbon neu Dyddio radiocarbon. Mae 14 C yn isotop ymbelydrol. Datblygwyd y dull hwn o ddyddio gan Willard Libby yn niwedd y 1940au a daeth yn ddull safonol o fewn ...

                                               

Hen Oes y Cerrig

Hen Oes y Cerrig neur Paleolithig ywr cynharaf o dri chyfnod Oes y Cerrig, syn cael ei dilyn gan Oes Ganol y Cerrig ac yna Oes Newydd y Cerrig: rhwng 227.000 CP a 10.000 CP sef yn fras, chwarter olar cyfnod daearegol a elwir yn Pleistosen. Dymar ...

                                               

Oes yr Efydd

Cyfnod sydd yn dilyn Oes y Cerrig mewn llawer o wledydd pan ddefnyddid y metel efydd oedd Oes yr Efydd a cham-enwir yn "Yr Oes Efydd" weithiau yn Gymraeg. Ar ôl Oes yr Efydd daeth Oes yr Haearn. Mae efydd yn aloi o gopr. Arfau milwrol ac offer yd ...

                                               

Oes Ganol y Cerrig

Oes Ganol y Cerrig neur Mesolithig ywr cyfnod yn Oes y Cerrig syn gorwedd rhwng Hen Oes y Cerrig ac Oes Newydd y Cerrig. Fel rheol cyfyngir y defnydd or term i gynhanes gogledd a gorllewin Ewrop; yma maer oes neolithig yn cychwyn gyda chyfnod o h ...

                                               

Oes yr Haearn

Cyfnod cynhanes sydd yn dilyn Oes yr Efydd yw Oes yr Haearn. Fei gelwir felly am fod haearn yn cael ei ddefnyddio ar raddau helaeth am y tro cyntaf. Er fod offer wedi eu gwneud o efydd yn cryfach, maen haws cael gafael ar haearn ac felly roedd yn ...

                                               

Waun Mawn

Cylch cerrig Neolithig ym mryniaur Preseli, ger Cilgwyn, yw Waun Mawn. Mae Waun Mawn wedi cael ei gynnig gan archeolegwyr fel rhagflaenydd Côr y Cewri. Fei hadeiladwyd tua 3000 CC. Mae diamedr y cylch yn 110m, yr un diamedr âr ffos o amgylch Côr ...

                                               

Materoliaeth hanesyddol

Athroniaeth hanes neu ddull hanesyddiaeth Farcsaidd yw materoliaeth hanesyddol sydd yn seiliedig ar fateroliaeth ddilechdidol. Fel methodoleg faterolaidd maen cymryd yn ganiataol bod datblygiadau mewn hanes yn dibynnu ar y byd materol, sef amodau ...

                                               

Agweddau Cristnogol i gaethwasiaeth

Mae agweddau Cristnogol i gaethwasiaeth yn amrywio yn rhanbarthol, yn hanesyddol ac yn ysbrydol. Mae caethwasiaeth ar sawl ffurf wedi bod yn rhan or amgylchedd cymdeithasol am lawer o hanes Cristnogaeth, yn rhychwantu ymhell dros ddeunaw canrif. ...

                                               

Caethwasiaeth

Mae caethwasiaeth yn berthynas lle mae un unigolyn yn cael ei ystyried yn eiddo i unigolyn arall. Gorfodir y caethwas i weithio iw berchennog heb dâl. Mae brwydr pobl groenddu America i dorri’n rhydd o erchyllterau caethwasiaeth yn ffactor hollbw ...

                                               

Diddymu caethwasiaeth

Diddymu caethwasiaeth oedd y mudiad i ddod â chaethwasiaeth i ben. Gellir defnyddior term hwn yn ffurfiol ac yn anffurfiol. Yng ngorllewin Ewrop ac America, roedd diddymu caethwasiaeth yn fudiad hanesyddol a geisiodd ddod â masnach gaethweision y ...

                                               

Frederick Douglass

Diwygiwr cymdeithasol, diddymwr, areithiwr, ysgrifennwr, a gwladweinydd Americaidd oedd Frederick Douglass. Ar ôl dianc o gaethwasiaeth yn nhalaith Maryland yn 1838, daeth yn arweinydd cenedlaethol y mudiad diddymu ym Massachusetts ac Efrog Newyd ...

                                               

Olaudah Equiano

Affricanwr a gafodd ei werthun gaethwas ac yn hwyrach ei ryddhau oedd Olaudah Equiano. Ysgrifennodd gofiant, The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano; or, Gustavus Vassa, the African, Written by Himself, oedd yn ddylanwadol yn y m ...

                                               

Elizabeth Everett

Roedd Elizabeth Everett, yn ymgyrchydd dros achos dirwest, yn ymgyrchu yn erbyn caethwasanaeth ac yn ymgyrchydd dros y pwysigrwydd o roi addysg gyfartal i ferched.

                                               

Robert Everett

Cymro Americanaidd oedd Robert Everett a fun enwog yn ei ddydd am ei waith yn hyrwyddo llenyddiaeth Gymraeg a chrefydd yn yr Unol Daleithiau ac yn enwedig am ei safiad cyhoeddus yn erbyn caethwasanaeth pobl dduon. Ganed Robert Everett ym mhentref ...

                                               

Caethwasiaeth ac Islam

Nid yw caethwasiaeth ynddoi hun yn groes i ddysgeidiaeth Islam, ond maer Corân, yr hadith, ac ysgolheictod Islamaidd fel rheol yn cyfyngu ar yr arfer hon. Ceir corff cymhleth o safbwyntiau ar y pwnc gan feddylwyr Islamaidd sydd yn amrywio yn ôl g ...

                                               

Masnach gaethweision yr Iwerydd

Masnach mewn caethweision Affricanaidd a gludwyd ar draws Cefnfor yr Iwerydd or 16g hyd y 19g oedd masnach gaethweision yr Iwerydd. Gelwir hefyd yn "y fasnach drionglog" am iddi ddigwydd ar dri llwybr: teithiodd masnachwyr Ewropeaidd i Orllewin A ...

                                               

Masnachu pobl

Ffurf ar gaethwasiaeth yw masnachu pobl syn ymwneud â chludo pobl yn anghyfreithlon drwy drais neu dwyll er pwrpas llafur, puteindra neu drais rhywiol, neu weithgareddau eraill syn ennill arian ir masnachwyr. Nifer o gamau sydd ir broses fasnachu ...

                                               

Slave Wales

Llyfr syn bwrw golwg ar gaethwasanaeth yn yr iaith Saesneg gan Chris Evans yw Slave Wales: The Welsh and Atlantic Slavery, 1660-1850 a gyhoeddwyd gan Gwasg Prifysgol Cymru yn 2010. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print. Cyfrol syn bwrw golwg ar gaeth ...

                                               

Taeog

Taeog yn y Canol Oesoedd oedd person oedd yn rhan o haen isaf cymdeithas, oedd yn rhwym wrth y tir a heb hawl iw adael heb ganiatad ei arglwydd. Roedd gan yr arglwydd neur tirfeddiannwr yr hawl i orfodir taeog i weithio ar diroedd yr arglwydd yn ...

                                               

Togo

Gwlad ar arfordir deheuol Gorllewin Affrica yw Gweriniaeth Togo neun syml: Togo ; yr enw swyddogol ywr enw Ffrangeg: République Togolaise). Maen ffinio â Ghana yn y gorllewin, Benin yn y dwyrain, a Bwrcina Ffaso yn y gogledd. Maen ymestyn ir de t ...

                                               

Sojourner Truth

Cefnogwr diddymu caethwasiaeth a hawliau merched o dras Americanaidd Affricanaidd oedd Sojourner Truth. Ganwyd hin gaethwas yn Swartekill, Efrog Newydd, ond dihangodd gydai merch fach i ryddid ym 1826. Ar ôl mynd ir llys i gael ei mab yn ôl, hi o ...

                                               

William Wilberforce

Dyngarwr o Sais oedd William Wilberforce. Chwaraeodd ran flaenllaw yn yr ymgyrch i gael gwared âr fasnach mewn caethweision. Roedd yn fab i fasnachwr cyfoethog. Cafodd ei eni yn Hull yn 1759. Yn 17 oed aeth Wilberforce i Goleg Sant Ioan, Caergraw ...

                                               

Mary Wollstonecraft

Awdures, athronydd a dadleuwr dros hawliau merched oedd Mary Wollstonecraft. Yn ystod ei gyrfa fer ysgrifennodd nofelau, traethodau, adroddiad teithio, hanes y Chwyldro Ffrengig, llyfr am ymddygiad a llyfr i blant. Fei adnabyddir orau am A Vindic ...

                                               

Castell

Mae Castell yn adeilad sydd wedii amddiffyn yn gryf. Math arbennig o amddiffynfa a ddatblygwyd yn yr Oesoedd Canol yw castell, ond mae ei gynseiliaun gorffwys yng nghyfnod pobl fel y Celtiaid yn Oes yr Haearn a godai fryngaerau niferus, ar Rhufei ...

                                               

Castell mwnt a beili

Castell wedi ei wneud o domen o bridd gydag amddiffynfa bren oi gwmpas yw castell mwnt a beili. Maen ddull o adeiladu amddiffynfa a ddaeth yn boblogaidd yng ngwledydd Prydain yn ail hanner yr 11eg ganrif gyda dyfodiad y Normaniaid. Ceir rhai cann ...

                                               

Balista

Math o arf militaraidd i hyrddio cerrig neu folltau pren ywr balista. Fe defnyddiwyd yn gyntaf gan y Groegiaid. Mewn un adroddiad or 9ed ganrif, fe gofnodir i bump dyn gael eu lladd gan un bollt. Roedd y bolltaun mesur tuag 1.5 metr a gallent dra ...

                                               

Gorthwr

Tŵr caerog canolog castell canoloesol oedd y gorthwr. Roedd y gorthwr yn cynnwys prif ystafelloedd byw y castell, ynghyd â storfeydd pwysig megis yr arfdy ar ffynnon.

                                               

Renaissance Studies

Cyfnodolyn academaidd Saesneg a gyhoeddir yn chwarterol gan y Society for Renaissance Studies yw Renaissance Studies syn cyhoeddi erthyglau ar hanes a diwylliant y Dadeni Dysg. Yr Athrawes Jennifer Richards yw golygydd cyfredol y cyfnodolyn.

                                               

Brycheiniog (cylchgrawn)

Cylchgrawn archaeoleg a hanesyddol Saesneg, blynyddol yw Brycheiniog a gyhoeddir gan Gymdeithas Brycheiniog a Chyfeillion yr Amgueddfa, cymdeithas syddm wedii sefydlu yn Sir Frycheiniog yng Nghymru. Sefydlwyd Cymdeithas Brycheiniog tua 1928 i hyb ...

                                               

Ceredigion (cylchgrawn)

Cylchgrawn hanes lleol blynyddol yw Ceredigion yn ymwneud â hanes Ceredigion, Cymru, a gyhoeddir gan Gymdeithas Hanesyddol Ceredigion. Sefydlwyd Cymdeithas Hynafiaethwyr Sir Aberteifi / Cardiganshire Antiquarian Association yn 1911 i hyrwyddo dea ...

                                               

Contemporary Wales

Cyhoeddir Contemporary Wales gan Wasg Prifysgol Cymru ar ran y Bwrdd Gwybodau Celtaidd. Cylchgrawn Saesneg blynyddol yn cynnwys erthyglau academaidd ac adolygiadau yn ymwneud â gwleidyddiaeth, hanes a materion cyfoes yw Contemporary Wales. Ymddan ...

                                               

Cylchgrawn Hanes Cymru

Cyfnodolyn academaidd am hanes Cymru a sefydlwyd ym 1960 yw Cylchgrawn Hanes Cymru. Fei cyhoeddir ddwywaith y flwyddyn gan Wasg Prifysgol Cymru. Maer erthyglau yn bennaf yn y Saesneg ond weithiau ceir rhai yn Gymraeg.

                                               

Y Greal (1807)

Erthyl am y cylchgrawn Greal cyntaf yw hon: gweler hefyd Greal. Am y llestr santaidd yn y traddodiad Cristnogol gweler Y Greal Santaidd. Cylchgrawn Cymraeg a gyhoeddwyd yn 1807 oedd Y Greal. Chwarterolyn am lenyddiaeth, hanes a thraddodiadau Cymr ...

                                               

Minerva (cylchgrawn)

Dechreuwyd cyhoeddi Minerva, cylchgrawn poblogaidd Saesneg ym 1993. Maen cynnwys erthyglau ar bynciau hanesyddol ac artistig yn ymwneud ag Abertawe a’r cyffiniau. Fei cyhoeddwyd gan Sefydliad Brenhinol De Cymru a sefydlwyd yn 1835 o dan yr enw Cy ...

                                               

Montgomeryshire Collections

Cylchgrawn blynyddol Clwb Powysland yw Casgliadau Maldwyn, syn cynnwys erthyglau ysgolheigaidd ar bynciau archeolegol a hanesyddol yn ymwneud â Phowys, adolygiadau o lyfrau, a nodiadau am y gymdeithas. Fei cyhoeddwyd gyntaf gydar teitl Collection ...

                                               

Morgannwg (cyfnodolyn)

Cyfnodolyn Saesneg ysgolheigaidd yw Morgannwg: transactions of the Glamorgan Local History Society, a gyhoeddir yn flynyddol ers 1957 gan Gymdeithas Hanes Morgannwg yn cynnwys traethodau hanesyddol, adroddiadau archaeolegol ac adolygiadau o lyfra ...

                                               

National Geographic

Cyfnodolyn swyddogol Cymdeithas National Geographic yw National Geographic, ynghynt National Geographic Magazine. Cyhoeddwyd y rhifyn cyntaf ym 1888, ac fei gyhoeddir yn fisol. Maen canolbwyntio ar ddaearyddiaeth, gwyddoniaeth boblogaidd, hanes, ...

                                               

South Wales Record Society

Sefydlwyd y South Wales Record Society yn 1982 fel olynydd i "South Wales and Monmouthshire Records Society" gydar bwriad o gyhoeddi ffynonellau hanesyddol pwysig sy’n ymwneud â De Cymru.

                                               

Chwyldro

Newid elfennol a sydyn i drefn gymdeithas yw chwyldro. Defnyddir gan amlaf i ddisgrifio newid gwleidyddol, er enghraifft y Chwyldro Ffrengig, ond hefyd newid ym meysydd eraill cymdeithas, megis y Chwyldro Diwydiannol neu Chwyldro Diwylliannol Tsi ...

                                               

Chwyldro Brabant

Chwyldro yn yr Iseldiroedd Awstriaidd rhwng Hydref 1789 a Rhagfyr 1790 yn erbyn rheolaeth y Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd oedd Chwyldro Brabant. Ysgogwyd y gwrthryfel gan ddiwygiadau Joseff II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig t. 1765–90, a ddiddymodd sawl s ...

                                               

Chwyldro Islamaidd Iran

Pwnc yr erthygl hon ywr chwyldro Islamig yn Iran yn 1978/79. Am y mudiad gwleidyddol yn Iran yn ystod y 13 mlynedd cyn hynny, gweler Chwyldro Gwyn. Y Chwyldro Islamaidd neu Chwyldro Iran neu Chwyldro Islamaidd Iran oedd y chwyldro a drawsfurffiod ...

                                               

Chwyldro Tiwnisia

Dechreuodd yr hyn a elwir gan rai y Chwyldro Jasmin neu Intifada Tiwnisia neu Gwrthryfel Sidi Bouzid ar 17 Rhagfyr 2010 yn ninas Sidi Bouzid yng nghanolbarth Tiwnisia pan losgodd dyn ifanc ei hun i farwolaeth gan gychwyn cyfres o brotestiadau gan ...

                                               

Chwyldror Aifft, 2011

Protestiadau ar strydoedd Cairo a dinasoedd eraill yn yr Aifft ydy Chwyldror Aifft, 2011, ar mwyaf a welwyd ers Terfysgoedd y Bara, 1977. Yr ysbrydoliaeth ir protestiadau hyn, maen debyg, oedd y gwrthryfel a gafwyd yn Tiwnisia yn Rhagfyr 2010. Cy ...

                                               

Chwyldro Diwylliannol

Y Chwyldro Diwylliannol, neu yn llawn y Chwyldro Diwylliannol Mawr Proletaraidd oedd yr enw a roddwyd i ymgiprys am rym o fewn Plaid Gomiwnyddol Tsieina a arweiniodd at newidiadau gwleidyddol, economaidd a diwylliannol enfawr. Dechreuwyd yr ymgyr ...

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →