ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 265



                                               

Jackie Wilson

Canwr o Americanwr oedd Jack Leroy "Jackie" Wilson, Jr. oedd yn canu rhythm a blŵs a soul yn bennaf. Ymysg ei ganeuon enwocaf yw "Reet Petite", "Lonely Teardrops", "Night", "To Be Loved", Higher and Higher", a "I Get the Sweetest Feeling". Ym 197 ...

                                               

Nandi

Llwyth yn Nwyrain Affrica syn perthyn i grŵp ethnig y Kalenjin ywr Nandi. Trigain bennaf yng ngorllewin ucheldiroedd Cenia. Maent yn siarad tafodiaith Kalenjin, un or ieithoedd Nilo-Saharaidd. Rhennir yn 17 o glaniau o natur dadlinachol ac allbri ...

                                               

Belgae

Pobl hynafol oedd y Belgae a breswyliair ardal rhwng afonydd Marne, Seine a Rhein ac arfordir Môr y Gogledd. Roeddyn nhw naill ain Geltaidd neun rhannol Geltaidd a rhannol Almaenig o ran eu tras. I Iŵl Cesar, yn ei lyfr De Bello Gallica, roedd yr ...

                                               

Calakmul

Hen ddinas yn perthyn i wareiddiad y Maya ym Mecsico yw Calakmul. Roedd yn un o ddinasoedd mwyaf y Maya yn ystod y Cyfnod Clasurol. Saif ynghanol y goedwig drofannol yn nhalaith Campeche ar benrhyn Yucatán. Enwr hen drigolion ar eu dinas oedd Kaa ...

                                               

Slafiaid

Cangen ieithyddol ac ethnig or bobloedd Indo-Ewropeaidd ywr Slafiaid. Ou mamwlad gyntefig ar wastatiroedd Wcráin, ymledodd y bobloedd Slafaidd dros rhan helaeth o Ddwyrain Ewrop, gan wladychur Balcaniaid, glannaur Baltig a Rwsia yn yr Oesoedd Can ...

                                               

Ieithoedd Slafonaidd

Grŵp o ieithoedd a siaredir yn nwyrain Ewrop a gogledd Asia ywr ieithoedd Slafonaidd, hefyd ieithoedd Slafonig. Maen nhwn perthyn i deulur ieithoedd Indo-Ewropeaidd syn gorestyn o arfordir yr Iwerydd hyd at India yn y dwyrain. Feu dosbarthir yn d ...

                                               

Afallach

Yn ôl yr Achau Cymreig traddodiadol roedd Afallach yn un o ddisgynyddion y brenin Beli Mawr. Mae un traddodiad yn ei wneud yn dad i Mabon fab Modron. Ceir yr enw personol Afallach yn yr enw lle Ynys Afallach. Mae hyn yn cyfateb ir enw Lladin Insu ...

                                               

Afaon fab Taliesin

Yn llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, gŵr ifanc doeth a gysylltir â chanu gwirebol oedd Afaon fab Taliesin. Yn ôl traddodiad roedd yn fab ir bardd enwog Taliesin, ond nid oes unrhyw brawf hanesyddol am hynny ac maen fwy tebyg iddo berthyn i g ...

                                               

Ar Drywydd y Fonesig Constantia

Ymchwil yr awdur i hanes ei gyndeidiau gan W. H. James yw Ar Drywydd y Fonesig Constantia. W. H. James a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

                                               

Ar Lafar ei Wlad

Cyfrol deyrnged i John Owen Huws gan nifer o awduron yw Ar Lafar ei Wlad. Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

                                               

Aurelius Caninus

Un o’r pum teyrn Cymreig yr ymosodwyd arnynt gan Gildas yn ei lyfr De Excidio Brittanniae oedd Aurelius Caninus, y cyfeirir ato hefyd fel Cynan Wledig.

                                               

Beli Mawr

Am enghreifftiau eraill or enw, gweler Beli. Roedd Beli Mawr neu Beli fab Manogan yn gymeriad mewn mytholeg Gymreig. Wrth yr enw Lladinaidd Belinus filius Minocanni, maen ymddangos fel brenin Brythoniaid yr Hen Ogledd yn yr Historia Brittonum a b ...

                                               

Benlli Gawr

Cymeriad chwedlonol neu led hanesyddol y ceir sawl cyfeiriad ato yng ngwaith y Gogynfeirdd oedd Benlli Gawr. Ceir hanes Benlli gan Nennius yn yr Historia Brittonum. Yno dywedir ei fod yn frenin gormesol ar Bowys yn yr Oesoedd Tywyll. Am iddo ymdd ...

                                               

Boia

Pennaeth o dras Gwyddelig yn Nyfed oedd Boia, yn ôl traddodiad, y ceir ei hanes ym Muchedd Dewi, testun canoloesol syn honni adrodd hanes bywyd Dewi Sant. Yn ogystal â Buchedd Dewi cyfeirir ato gan Gerallt Gymro. Cyfeirir ato ym Muchedd Teilo hef ...

                                               

Bonedd Gwŷr y Gogledd

Testun achyddol Cymraeg Canol syn nodi llinach rhai o frenhinoedd ac arwyr yr Hen Ogledd yw Bonedd Gwŷr y Gogledd. Dim ond un copi or testun sydd ar glawr, yn llawysgrif Peniarth 45. Ymrennir y testun yn ddwy brif ran. Yn y rhan gyntaf ceir llina ...

                                               

Brân Galed

Arwr traddodiadol a gysylltir âr Hen Ogledd oedd Brân Galed. Ystyr yr ansoddair caled yma yw "crintachlyd, cybyddus". Daeth yn enwog yn chwedloniaeth y Cymry fel perchennog corn yfed arbennig a oedd yn un o Dri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain. Gan fod ...

                                               

Bror Mawn ar Mwyn

Cyfrol am rai o drigolion ardal yng Nghanolbarth Cymru gan Edgar Morgan yw Bror Mawn ar Mwyn. Pentir Pumlumon a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

                                               

Brut Dingestow

Testun cynnar or ffug hanes Brut y Brenhinedd, y fersiwn Cymraeg Canol or Historia Regum Britanniae, llyfr enwocaf yr awdur Cambro-Normanaidd Sieffre o Fynwy a gyhoeddwyd ganddo tuar flwyddyn 1136, yw Brut Dingestow. Fei ceir yn Llawysgrif Dinges ...

                                               

Brut y Brenhinedd

Brut y Brenhinedd ywr teitl mwyaf cyffredin ar yr amrywiol fersiynau Cymraeg Canol or Historia Regum Britanniae, llyfr enwocaf yr awdur Cambro-Normanaidd Sieffre o Fynwy a gyhoeddwyd ganddo tuar flwyddyn 1136. Brut Sieffre a fun bennaf gyfrifol a ...

                                               

Brutus

Gweler hefyd brut a brud. Am lofrudd Iŵl Cesar, gweler Marcus Junius Brutus. Am y llenor a phregethwr or 19eg ganrif, gweler David Owen Brutus. Brutus, yn ôl Sieffre o Fynwy yn ei ffug-hanes dylanwadol Historia Regum Britanniae, oedd cyndaid y Br ...

                                               

Brwydr Caer

Cyfeirir at y frwydr yng ngwaith Beda yr Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum ac yn Nghronicl yr Eingl-Sacsoniaid. Ceir cyfeiriad moel yn yr Annales Cambriae am y flwyddyn 613: Gueith Cair Legion, et ibi cecidit Selim filii Cinan, "Gwaith Brwyd ...

                                               

Brwydr Camlan

Brwydr olaf y Brenin Arthur yn ôl hanes traddodiadol Cymru oedd Brwydr Camlan neu Cad Gamlan. Mewn gwahanol ffynonellau, dywedir iddo gael ei ladd yn y frwydr neu iddo gael ei glwyfo ai ddwyn ymaith i Ynys Afallon. Nid oes sicrwydd a ywr digwyddi ...

                                               

Cadell Ddyrnllwg

Yn ôl traddodiad, roedd Cadell Ddyrnllwg yn frenin Teyrnas Powys tua chanol y 5g. Dywedir ei fod yn fab i Cadeyrn Fendigaid. Dywedir iddo gael ei yrru o deyrnas ei dad gan ymosodwyr Gwyddelig, ac iddo ymguddio ymhlith y werin. Daeth yn was i benn ...

                                               

Cadwaladr

Gweler hefyd Cadwaladr gwahaniaethu. Roedd Cadwaladr ap Cadwallon, a adnabyddir fel Cadwaladr Fendigaid, yn frenin Gwynedd.

                                               

Cadwallon Lawhir

Yn ôl y traddodiad, teyrnasai Cadwallon ychydig ar ôl brwydr Mynydd Baddon syn cael ei dyddio rhwng 490 a 510 a buddugoliaeth Arthur dros y Saeson. Ei brif orchest yn ystod ei deyrnasiad oedd gorchfygur Gwyddelod oedd wedi ymsefydlu ar Ynys Môn. ...

                                               

Caer Dathyl

Bryngaer anhysbys y cyfeirir ati yn chwedl Math fab Mathonwy, sef bedwaredd gainc y Mabinogi, yw Caer Dathyl. Cyfeirir ati fel Caer Dathyl yn Arfon ond mae ei lleoliad yn ansicr. Yn y chwedl lleolir llys Math fab Mathonwy yno. Awgrymodd John Rhŷs ...

                                               

Caer Gwrtheyrn

Saif y fryngaer ar safle arbennig o gryf ar lan ddeheuol Afon Teifi, tua hanner ffordd rhwng Llandysul a Llanfihangel-ar-Arth. Maer gaer yn dyddio o Oes yr Haearn. Ceir gwaith amddiffynnol o garreg yn amgylchynu pen yr allt gan wneud y gorau o re ...

                                               

Caian

Sant or 5ed neur 6g oedd Caian. Yn ôl un llawysgrif ei dad oedd Caw, sant ac un o frenhinoedd yr Hen Ogledd a ddihangodd i Ynys Môn, ble rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo yng ngogledd-ddwyrain yr ynys: ardal or enw Twrcelyn. Os mai Cai oedd ei da ...

                                               

Camber

Am y dref yn ne Lloegr gweler Camber, Dwyrain Sussex. Brenin chwedlonol Cambria yn y ffug hanes Historia Regum Britanniae gan Sieffre o Fynwy oedd Camber. Roedd Camber yn fab ieuengaf Brutus o Gaerdroea, ac fellyn ddisgynydd i Aeneas, a ffoes i d ...

                                               

Caradog Freichfras

Ceir nifer o gyfeiriadau at Caradog Freichfras yn hanes traddodiadol Cymru. Ceir y cyfeiriad cynharaf ym muchedd Sant Padarn, fel Caradauc, cognomento Brechbras. Ei dad oedd Gwrgan Fawr. Dywedir iddo ddod yn frenin Prydain a Llydaw. Yn draddodiad ...

                                               

Caswallon fab Beli

Cymeriad syn ymddangos ym Mhedair Cainc y Mabinogi yw Caswallawn fab Beli. Roedd yn fab, yn ôl traddodiad i Beli Mawr mab Mynogan. Yn yr ail gainc, Branwen ferch Llŷr, pan aeth Bendigeidfran ai lu drosodd i Iwerddon i ddial cam Branwen, gadawodd ...

                                               

Cawrdaf mab Caradog Freichfras

Pennaeth or Hen Ogledd a sant oedd Cawrdaf mab Caradog Freichfras, neu Cawrdaf Sant. Fei cysylltir âr Hen Ogledd a Chymru ond maer traddodiadau amdanon gymysg.

                                               

Craig Gwrtheyrn

52.04°N 4.29°W  / 52.04; -4.29  Mae Craig Gwrtheyrn yn fryngaer Geltaidd syn perthyn i Oes yr Haearn, ac sydd wedii lleoli ger Llanfihangel-ar-Arth yn Sir Gaerfyrddin, Cymru; cyfeirnod OS: SN433402.

                                               

Cyfranc Lludd a Llefelys

Chwedl Gymraeg Canol syn troi o amgylch teyrnasiad Beli Mawr ai feibion Lludd a Llefelys yn Ynys Prydain yw Cyfranc Lludd a Llefelys. Fei cyfrifir yn un or tair chwedl frodorol yn y Mabinogion, gyda Breuddwyd Macsen a Breuddwyd Rhonabwy.

                                               

De Excidio Britanniae

Yn y rhan gyntaf mae Gildas yn egluro ei reswm dros ysgrifennu’r llyfr a rhoi amlinelliad o hanes Prydain dan yr Ymerodraeth Rufeinig ac wedi ymadawiad y llengoedd, hyd at gyfnod Gildas ei hun. Thema Gildas yw fod y Brythoniaid wedi colli rheolae ...

                                               

Dinas Emrys

Mae Dinas Emrys yn safle hen gastell a bryngaer yn ne Eryri, Gwynedd. Maen un or cynharaf or cestyll Cymreig. Saif ir gorllewin or A498 rhwng Capel Curig a Beddgelert, tua milltir ir gogledd-orllewin or pentref olaf. Cofrestrwyd y fryngaer hon ga ...

                                               

Doged

Dywedir fod Doged yn frenin ac yn fab i Cedig ap Ceredig ap Cunedda Wledig. Maen bosibl felly ei fod yn frenin cynnar ar deyrnas Rhufoniog neu Rhos yn y 6g. Maen bosibl mair un ywr Doged hwn âr Doged Frenin y cyfeirir ato yn y chwedl Culhwch ac O ...

                                               

Dyfnwal Moelmud

Am bobl eraill or enw Dyfnwal gweler Dyfnwal gwahaniaethu. Yn ôl traddodiad, un o frenhinoedd y Brythoniaid a gofir yn y traddodiad Cymreig fel doethwr a roddodd drefn ar y cyfreithiau Cymreig cynnar oedd Dyfnwal Moelmud.

                                               

Dywel fab Erbin

Arwr Cymreig cynnar a gysylltir â de-orllewin Cymru oedd Dywel fab Erbin. Mae traddodiad yn ei wneud yn frawd i Geraint fab Erbin, arwr un or Tair Rhamant.

                                               

Englynion y Beddau

Englynion y Beddau ywr enw traddodiadol a roddir ar gasgliad o englynion syn ymwneud â lleoliad beddau hen arwyr Cymreig. Ceir y testun hynaf a helaethaf yn Llyfr Du Caerfyrddin. Mae englynion eraill syn perthyn ir gyfres iw cael ar wasgar mewn t ...

                                               

Elinwy mab Cadegr

Rhyfelwr Brythonaidd neu Gymreig cynnar oedd Elinwy fab Cadegr. Ni wyddom lawer amdano heddiw ond maer cyfeiriadau canoloesol ato yn awgrymu fod traddodiadau amdano ar gael yng Nghymrur Oesoedd Canol. Maen bosibl mai ffurf ar yr enw personol Cade ...

                                               

Emrys Wledig

Roedd Emrys Wledig yn arweinydd y Brythoniaid yn y 5g a enillodd fuddugoliaethau pwysig dros y Saeson. Ceir y wybodaeth gyntaf am Emrys gan Gildas yn ei draethawd De Excidio Britanniae. Dywed Gildas fod Emrys o deulu Rhufeinig, ai fod wedi casglu ...

                                               

Emyr Llydaw

Emyr Llydaw, yn ôl y traddodiad Cymreig, oedd brenin Llydaw yn amser Arthur. Ond er ei fod yn gymeriad yn nhraddodiadau cynnar Cymru, mae emyr yn enw cyffredin syn golygu ymerodr, arglwydd, brenin, ac maen debyg mai teitl cyffredinol ar frenin Ll ...

                                               

Eudaf Hen

Yn ôl traddodiad, un o frenhinoedd cynnar y Brythoniaid yng nghyfnod y Rhufeiniaid oedd Eudaf neu Eudaf Hen. Ceir gwahanol draddodiadau amdano syn anodd cysoni âi gilydd. Does dim tystiolaeth hanesyddol o gwbl i ategur traddodiadau hynny. Yn y fe ...

                                               

Eurgain

Un or seintiau cynharaf oedd Eurgain, - er bod llawer oi hanes wedii gymylu gan Iolo Morgannwg ac eraill. Ceir hefyd lawysgrifau o eiddo Iestyn ab Gwrgant syn nodi: "y bun byw yn agos at y ganrif gyntaf, roedd yn ferch i Garadog, arweinydd yr amd ...

                                               

Euroswydd

Euroswydd yw tad Efnysien a Nisien ym Mhedair Cainc y Mabinogi. Cyfeirir ato yn un o Drioedd Ynys Prydain yn ogystal. Ychydig a wyddys fel arall am y traddodiadau amdano. Ymddengys fod enw Euroswydd yn gyfuniad or gair eur yn yr ystyr "ysblennydd ...

                                               

Theophilus Evans

Hynafiaethydd o Gymro ac awdur y llyfr enwog Drych y Prif Oesoedd oedd Theophilus Evans. Ganwyd yng Nghwm-cou, Ceredigion, ger Castellnewydd Emlyn. Roedd ei fab-yng-nghyfraith Hugh Jones yn dad i Theophilus Jones, awdur A History of Brecknockshire.

                                               

Ffagan

Sant chwedlonol yw Ffagan ; cysegrwyd eglwys San Ffagan ger Caerdydd iddo. Ymddengys yng ngwaith Sieffre o Fynwy, yr Historia Regum Britanniae, fel un or ddau genhadwr y dywedir ir Pab Eleutherius ei yrru at y Brythoniaid. Ymddengys mai dylanwad ...

                                               

Gildas

Roedd Gildas yn glerigwr, efallai yn fynach, sy’n fwyaf adnabyddus fel awdur y traethawd De Excidio Britanniae. Gelwid ef yn Gildas Sapiens ac weithiau" Gildas Badonicus ”. Mewn testunau Cymraeg Canol a gweithiau hynafiaethol cyfeirir ato fel Gil ...

                                               

Gofannon fab Dôn

Cymeriad mytholegol Cymreig yw Gofannon fab Dôn. Mae ei enw yn gytras âr gair gof. Credir ei fod yn ffurf ar dduw Celtaidd syn gysylltiedig â gwaith y gof. Maen un o blant y dduwies Geltaidd Dôn.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →