ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 255



                                               

Brwydr y Boyne

Ymladdwyd Brwydr y Boyne ar 1 Gorffennaf 1690 ar lan Afon Boyne yn Iwerddon, ir gogledd o Ddulyn. Brwydr rhwng dau frenin a hawliai goron Lloegr oedd hi. Gorchfygodd Wiliam III/II o Loegr ar Alban y cyn-frenin Iago II. Er nad oedd yn frwydr fawr ...

                                               

Byddin Dinasyddion Iwerddon

Grŵp o ddinasyddion Gwyddelig, or Undebau llafur yn bennaf oedd Byddin Dinasyddion Iwerddon, neur ICA. Aelodau or Irish Transport and General Workers Union yn Nulyn oedd sefydlwyr y Fyddin, yn bennaf, ac yn eu plith roedd: James Larkin, James Con ...

                                               

Byddin Genedlaethol (Iwerddon)

Ffurfiwyd y Fyddin Genedlaethol yn Ionawr 1922 a daeth i ben yn Hydref 1924 ; ei bwrpas oedd torrin rhydd oddi wrth Lloegr, gan greu ynys Iwerddon gyfan yn un wladwriaeth annibynol. Feu ffurfiwyd allan o Byddin Weriniaethol Iwerddon 1916-22 ar Gw ...

                                               

Byddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon

Corff parafilwrol gweriniaethol Gwyddelig oedd Byddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon. Mewn Gwyddeleg, maen defnyddior un enw â nifer o gyrff eraill a fu neu sydd yn defnyddior enw Byddin Weriniaethol Iwerddon, sef Óglaigh na hÉireann. Mae hi wedi ...

                                               

Byddin Weriniaethol Iwerddon (1916–22)

Ffurfiwyd Byddin Weriniaethol Iwerddon. Fei ffurfiwyd allan or Gwirfoddolwyr Gwyddelig a sefydlwyd ar 25 Tachwedd 1913. Yn Ebrill 1916 fe lansiwyd Gwrthryfel y Pasg gan y Gwirfoddolwyr. Adnabyddir Byddin Weriniaethol Iwerddon fel arfer gan y blae ...

                                               

Byddin Weriniaethol Iwerddon (1922–69)

Ceir sawl byddin syn defnyddior enw hwn. Maer erthygl hon yn ymwneud ar fyddin gwrth-Gytundeb 1921 a frwydrodd yn Rhyfel Cartref Iwerddon ac yn erbyn Prydain hyd at 1969. Byddin neu gorfflu o Wyddelod cenedlaetholgar oedd Byddin Weriniaethol Iwer ...

                                               

Carchar Gwersyll Fron-goch

Roedd Gwersyll Carchar Fron-goch yn garchar dros dro ym mhentref Fron-goch ger Y Bala. Cafodd carcharorion rhyfel Almaenig eu cadw yno yn ystod rhan gyntaf y Rhyfel Byd Cyntaf, ond yn dilyn Gwrthryfel y Pasg yn Iwerddon ym 1916 cafodd yr Almaenwy ...

                                               

Thomas Clarke

Roedd Thomas James Clarke yn genedlaetholwr Gwyddelig ac yn un o brif ysgogwyr Gwrthryfel y Pasg yn 1916. Ganed Clarke ar Ynys Wyth yn Lloegr, lle roedd ei dad yn rhingyll yn y Fyddin Brydeinig. Symudodd y teulu i Dungannon, Swydd Tyrone, Iwerddo ...

                                               

Michael Collins

Am eraill or un enw, gweler Michael Collins gwahaniaethu. Roedd Michael John Collins neu Micheál Ó Coileáin yn arweinydd y gwrthryfel Gwyddelig yn erbyn Prydain ac yn Weinidog Cyllid a phennaeth y Lluoedd Arfog i Weriniaeth Iwerddon Ganed Michael ...

                                               

James Connolly

Roedd James Connolly yn arweinydd llafur Gwyddelig. Ganed ef yn ardal Cowgate, Caeredin, Yr Alban, i deulu tlawd oedd wedi mewnfudo o Iwerddon. Gadawodd yr ysgol yn 11 oed, ond er hynny addysgodd ei hun nes dod yn un o feddylwyr amlycaf yr adain ...

                                               

Cú glas

Yn y gyfraith Wyddelig hynafol a chanoloesol, alltud oi wlad ei hun yn byw yn nhiriogaeth un o túathe niferus Iwerddon oedd cú glas. Yn yr Iwerddon gynnar, roedd y túath yn cael ei drefnu ar batrwm hierarchaidd, gyda phob gradd yn y gymdeithas yn ...

                                               

Arglwydd Edward FitzGerald

Cenedlaetholwr Gwyddelig oedd Arglwydd Edward FitzGerald. Roedd FitzGerald yn bumed mab i James FitzGerald, Dug 1af Leinster, a Duges Leinster. Ganed ef gerllaw Dulyn, ac addysgwyd ef yn breifat. Ymunodd ar Fyddin Brydeinig yn 1779, ac ymladdodd ...

                                               

Gogledd Iwerddon

Rhanbarth or Deyrnas Unedig yw Gogledd Iwerddon, yng ngogledd-ddwyrain Iwerddon. Maen cynnwys chwech o 32 sir ynys Iwerddon - chwech o naw sir talaith Wledd neu Wlster. Mae iddi arwynebedd o 14.139 km², ac mae ganddi boblogaeth o 1.810.863. Belff ...

                                               

Gwirfoddolwyr Gwyddelig

Mudiad militaraidd a sefydlwyd yn 1913 gan nifer o genedlaetholwyr Gwyddelig oedd y Gwirfoddolwyr Gwyddelig. Fei ffurfiwyd fel ymateb i ffurfior Ulster Volunteers yn 1912. Ei amcanion oedd: "i sicrhau a chynnal hawliau a rhyddid holl drigolion Iw ...

                                               

Gwrthryfel y Pasg

Roedd Gwrthryfel y Pasg yn wrthryfel gan genedlaetholwyr Gwyddelig yn ystod wythnos y Pasg yn 1916. Gwrthryfel y Pasg oedd y gwrthryfel mwyaf yn hanes Iwerddon ers Gwrthryfel Gwyddelig 1798. Roedd y gwrthryfel wedi ei gynllunio yn bennaf gan yr I ...

                                               

INLA

Y cyfieithiad Cymraeg yw Byddin Rhyddid Iwerddon Gyfan; a adnabyddir fynychaf gan flaenlythrennaur enw Saesneg The Irish National Liberation Army neu INLA. Maen fudiad asgell-chwith paramilitaraidd a ffurfiwyd ar 8 Rhagfyr 1974 gydar nod o ryddha ...

                                               

Llyfr Kells

Llawysgrif addurniedig yn dyddio o tua 800 OC yw Llyfr Kells. Ystyrir y llawysgrif, syn awr yng Ngholeg y Drindod, Dulyn, yn un o uchafbwyntiau celfyddyd Geltaidd. Maen cynnwys y pedwar efengyl yn Lladin, gyda deunydd eglurhaol a rhagarweiniol. D ...

                                               

Seán Mac Diarmada

Ymgyrchydd milwrol Gwyddelig ac un o arweinwyr y Gwrthryfel dros annibyniaeth Iwerddon oedd Seán Mac Diarmada. Roedd yn un o saith arweinydd Gwrthryfel y Pasg yn 1916 ac yn un a arwyddodd Ddatganiad Gweriniaeth Iwerddon, yn ei swydd fel aelod o U ...

                                               

Diarmuid Mac Murchadha

Brenin Leinster yn Iwerddon oedd Diarmaid Mac Murchadha neu Diarmuid Mac Murchadha Caomhánach, Saesneg: Dermot MacMurrough. Bu ganddo ran allweddol yng nghoncwest Iwerddon gan y Normaniaid. Ganed Mac Murchadha yn 1110, yn fab i Donnchadh, brenin ...

                                               

Y Milwyr Du a Melyn

Aelodau ychwanegol yr Heddlu Gwyddelig Brenhinol oedd y Milwyr Du a Melyn a recriwtiwyd gan lywodraeth y Deyrnas Unedig yn ystod Rhyfel Annibyniaeth Iwerddon. O ganlyniad i brinder y wisg arferol, derbyniodd y recriwtiaid siacedi a throwsus caci ...

                                               

Y Pâl

Am yr aderyn, gweler pâl. Am yr ardal yn Ymerodraeth Rwsia, gweler pâl gwladychiad. Yn Iwerddon, llain arfordirol rhwng Dulyn a Dundalk lle bu cyfraith Lloegr yn rheoli oedd y Pâl. Sefydlwyd yn y ddeuddegfed ganrif yn dilyn y goresgyniadau Eingl- ...

                                               

Pádraig Pearse

Roedd Pádraig Pearse neu Patrick Henry Pearse, Gwyddeleg: Pádraig Anraí Mac Piarais, 10 Tachwedd, 1879 - 3 Mai, 1916) yn athro ysgol, bardd a chenedlaetholwr Gwyddelig, syn fwyaf adnabyddus am ei ran yng Ngwrthryfel y Pasg yn 1916. Roedd Pearse y ...

                                               

Y Blaid Seneddol Wyddelig

Roedd Y Blaid Seneddol Wyddelig), a elwid weithiau y Blaid Wyddelig yn blaid a ffurfiwyd yn 1882 gan Charles Stewart Parnell, i gymeryd lle y Cynghrair Hunanlywodraeth fel plaid i genedlaetholwyr Gwyddelig. Nôd y blaid oedd ennill hunanlywodraeth ...

                                               

John Redmond

Gwleidydd Gwyddelig oedd John Edward Redmond. Ganed Redmond yn ninas Dulyn a magwyd ef yn Swydd Wexford. Roedd ei dad, William Archer Redmond, yn Aelod Seneddol dros Wexford ac yn gefnogwr mudiad ymreolaeth Isaac Butt. Aeth Redwood i Lundain i we ...

                                               

Richard Fitz Gilbert de Clare, 2il Iarll Penfro

Roedd Richard Fitz Gilbert de Clare, 2il Iarll Penfro, a elwid hefyd yn Strongbow, yn un o arglwyddi Normanaidd Cymru a fu a rhan flaenllaw yng nghoncwest Iwerddon gan y Normaniaid. Ganed Richard yn Tonbridge, Swydd Caint yn Lloegr, yn fab i Gilb ...

                                               

Rhyfeloedd y Tair Teyrnas

Defnyddir y term Rhyfeloedd y Tair Teyrnas i gyfeirio at gyfres o ryfeloedd rhwng 1639 a 1651 yn nheyrnasoedd yr Alban, Lloegr ac Iwerddon. Roedd Cymru wedi ei hymgorffori yn nheyrnas Lloger ar y pryd, o ganlyniad i Ddeddfau Uno 1536 a 1543. Roed ...

                                               

Sinn Féin

Mae Sinn Féin yn enw sydd wedi ei ddefnyddio gan nifer o bleidiau cenedlaethol Gwyddelig, bob un yn hawlio bod yn olynydd ir blaid wreiddiol a ffurfiwyd gan Arthur Griffith yn 1905. Maer enwn golygu "Nin hunain" mewn Gwyddeleg. Daeth llwyddiant e ...

                                               

Teyrnas Dulyn

Ymsefydlodd y Llychlynwyr yn yr ardal o gwmpas Dulyn yn y 9g, gan sefydlu Teyrnas Dulyn. Credir iddynt ymsefydlu gyntaf yn Iwerddon tua 841. Bu llawer o ymladd thwng y Llychlynwyr ar Gwyddelod brodorol, ond bu cyngheirio a phriodi hefyd. Ar brydi ...

                                               

Theobald Wolfe Tone

Cenedlaetholwr Gwyddelig ac un o brif arweinwyr Cymdeithas y Gwyddelod Unedig oedd Theobald Wolfe Tone, a adwaenir fel rheol fel Wolfe Tone. Ganed ef yn ninas Dulyn, i deulu Protestanaidd, ac astudiodd y gyfraith yng Ngholeg y Drindod, Dulyn, gan ...

                                               

Túath

Yng nghymdeithas gynnar a chanoloesol Iwerddon, llwyth dan reolaeth brenin oedd y túath. Mae túath yn air Gwyddeleg syn gytras âr gair tylwyth yn Gymraeg ar gair Celteg * teutā. Llwyth, sef grŵp o bobl syn perthyn iw gilydd o ran gwaed a charenny ...

                                               

Túathal Techtmar

Roedd Túathal Techtmar, mab Fíachu Finnolach, yn Uchel Frenin Iwerddon, yn ôl chwedl Wyddelig ganoloesol a thraddodiad hanesyddol. Dywedir ei fod yn hynafiad llinach Uí Néill a Connachta trwy ei ŵyr Conn Can Frwydr. Efallai bod yr enw hefyd wedi ...

                                               

Uchel Frenin Iwerddon

Roedd Uchel Frenin Iwerddon yn frenin oedd yn hawlio sofraniaeth dros holl ynys Iwerddon. Ceir rhestri o Uchel Frenhinoedd Iwerddon syn mynd yn ôl filoedd o flynyddoedd, ond credir mai cymeriadau mytholegol ywr rhai cynnar. Cred llawer o ysgolhei ...

                                               

Urdd Oren

Sefydliad Protestannaidd, yn bennaf yng Ngogledd Iwerddon, ywr Urdd Oren. Nodweddir y sefydliad gan ei wrthwynebiad ir Eglwys Gatholig. Rhaid i unrhyw aelod fod yn Brotestant, ac fel rheol rhaid bod o deulu Protestannaidd hefyd, er y gellir gwneu ...

                                               

Y Frawdoliaeth Wyddelig Weriniaethol

Cymdeithas gyfrinachol oedd Y Frawdoliaeth Wyddelig, Weriniaethol a sefydlwydd gydar bwriad i sefydlu Iwerddon gyfan yn "weriniaeth ddemocrataidd annibynol". Bur mudiad yn bodoli rhwng 1858 a 1924. Roedd yn allweddol yn nhrefniadau Gwrthryfel y P ...

                                               

Edward Morgan

Milwr o Gymro oedd Syr Edward Morgan a wasanaethodd fel Dirprwy Lywodraethwr Jamaica o 1664 hyd 1665. Roedd yn ewythr i Syr Henry Morgan, a hefyd roedd ei ferch Mary yn briod i Henry.

                                               

Samwrai

Maer gair Siapanaeg Samurai, fel arfer yn cyfeirio at bushi neu buke, a oedd yn uchelwyr milwrol canoloesol yn Japan. Yn ôl y cyfieithydd William Scott Wilson: "Yn wreiddiol, mewn Tsieineeg, roedd y symbol 侍 yn golygu "gweithio i" neu "warchod" ...

                                               

Asa Koma

Mae Asa Koma yn ardal llyn mewndirol ar Wastadedd Gobaad. Mae crochenwaith syn dyddio or cyfnod cyn yr 2il fileniwm CC, sef yn Oes Newydd y Cerrig, wedi ei darganfod ar y safle. Nodweddir y crochenwaith hwnnw gan batrymau geometrig syn debyg ir p ...

                                               

Cyrene

Dinas or cyfnod clasurol yw Cyrene, yn hen dalaith Cyrenaica, ger arfordir Gwlff Sirta yn Libia. Yn ôl traddodiad fei sefydlwyd gan y brenin Battus yn 630CC. Maer enw, fel enwr dalaith, yn dod or dduwies Cyrene fam Aristæus, ei mab gan Apollo. Ro ...

                                               

Leptis Magna

Olion dinas o gyfnod yr Ymerodraeth Rufeinig yng Ngogledd Affrica yw Leptis Magna, neu Lepcis Magna. Saif gerllaw Tripoli yn Libia. Fei dynodwyd yn Safle Treftadaeth y Byd yn 1982. Sefydlwyd y ddinas gan wladychwyr Ffeniciaidd tua 1100 CC, ond ni ...

                                               

Rhyfel Cartref Libia

Gwrthdaro arfog cyfredol yn Libia yn erbyn llywodraeth Muammar al-Gaddafi oedd Rhyfel Cartref Libia gyda phrotestwyr yn galw am arweinyddiaeth newydd ac etholiadau democrataidd. Dechreuodd y gwrthryfel fel cyfres o brotestiadau a gwrthdrawiadau a ...

                                               

Alffred Fawr

Alffred Fawr oedd Brenin Wessex rhwng 871 a c.886 a Brenin yr Eingl-Sacsoniaid rhwng c. 886 a 899. Ef oedd mab ieuengaf y Brenin Æthelwulf o Wessex. Bu farw ei dad pan oedd yn ifanc, a bu tri brawd Alffred, Æthelbald, Æthelberht ac Aethelred, yn ...

                                               

Brigantes

Llwyth Celtaidd yng ngogledd Lloegr oedd y Brigantes. Roedd eu tiriogaeth yn ymestyn dros y rhan fwyaf o Ogledd Lloegr a rhan o Ganolbarth Lloegr. Ceir yr enw Brigantium mewn nifer o leoedd ar y cyfandir, er enghraifft y Brigantii yn ardal yr Alp ...

                                               

Cassivelaunus

Brenin Brythonig yn 1 CC fun ymladd yn erbyn Iŵl Cesar oedd Cassivelaunus neu Cassivellaunus. Yn ôl Cesar yn ei lyfr Commentarii de Bello Gallico, pan ymosododd ar Brydain yn 54 CC, Cassivellaunus oedd arweinydd y Brythoniaid oedd yn ei wrthwyneb ...

                                               

Castell Caer

Mae Castell Caer yn adeilad hanesyddol yn ninas Caer. Mae wedii leoli ar eithaf de-orllewin yr ardal syn ffinio â waliaur ddinas. Saif y castell ar boncyn syn edrych dros Afon Dyfrdwy. Yng nghyfadeilad y castell maer rhannau syn weddill or castel ...

                                               

Catuvellauni

Llwyth Celtaidd yn ne-ddwyrain Lloegr oedd y Catuvellauni. Roeddynt yn un or llwythau oedd yn bathu eu harian eu hunain, a gellir casglu rhywfaint ou hanes or arian yma. Pan ymosododd Iŵl Cesar ar Brydain am y tro cyntaf yn 54 CC, ei brif wrthwyn ...

                                               

Cornovii

Grŵp o bobl Celtaidd yn byw yn rhan orllewinol yr hyn sydd erbyn heddiw yn ganolbarth Lloegr oedd y Cornovii. Efallai fod cysylltiad rhwng yr enw ar gair "corn" yn Gymraeg. Roeddynt yn byw yn bennaf yn ardaloedd Swydd Stafford, Swydd Amwythig a S ...

                                               

Custos Rotulorum

Mae Custos Rotulorum ; sef y Lladin am geidwad y rholiau ; yn swydd ddinesig hynafol yng Nghymru a Lloegr. Dyletswydd y Custos Rotulorum yw cadw cofnodion sir ar ran y Goron. Gan fod cyrff statudol, bellach, yn gyfrifol am gadw cofnodion am betha ...

                                               

Fflamddwyn

Un o arweinwyr yr Eingl-Sacsoniaid yng ngogledd-ddwyrain Lloegr yn y 6g oedd Fflamddwyn. Llysenw yw Fflamddwyn ac ni wyddys yn union pwy oedd ef. Y cwbl y gellir dweud amdano â sicrwydd yw ei fod yn un o arweinwyr yr Eingl-Sacsonaidd a geisiai se ...

                                               

Hengist

Yn ôl traddodiad, arweinydd y Sacsoniaid yn amser Gwrtheyrn, oedd Hengist. Cyfeirir ato gan amlaf gydai frawd Hors. Roedd yn dad i Alys Rhonwen. Fel yn achos Hors a Rhonwen, daeth Hengist yn symbol or Eingl-Sacsoniaid ar Saeson i Gymryr Oesoedd C ...

                                               

Hors

Yn ôl traddodiad, brawd Hengist, arweinydd y Sacsoniaid yn amser Gwrtheyrn, oedd Hors. Cyfeirir ato gan amlaf gydai frawd. Ceir hanes Hors ai frawd yn ymsefydlu yng ngwledydd Prydain a chyflafan Brad y Cyllyll Hirion yn Historia Brittonum Nennius ...

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →