ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 246



                                               

Ceredig ap Cunedda

Yn ôl traddodiad, un o naw mab Cunedda, a ddaeth i ogledd Cymru or Hen Ogledd, a sefydlydd Teyrnas Ceredigion oedd Ceredig ap Cunedda.

                                               

Eunapius

Rhethregydd Groeg a anwyd yn Sardis yn 347 oedd Eunapius. Yn y flwyddyn 405 ysgrifenodd gyfrol o fywgraffiadau tri ar hugain o athronwyr a soffyddion cynharach neu gyfoes. Er nad yw wedi ei hysgrifennun dda erys yn ffynhonnell bwysig ar gyfer han ...

                                               

Allgo

Sant Cymreig oedd Allgo neu Gallgo. Fei cysylltir â phlwyf Llanallgo ger Moelfre ar Ynys Môn. Mae ei ddydd gŵyl ar 27 Tachwedd.

                                               

Blwchfardd

Blwchfardd oedd un or beirdd cynharaf yn y Traddodiad Barddol Cymraeg. Fei cysylltir âr Hen Ogledd ar Hengerdd. Roedd yn gyfoeswr i Aneirin a Taliesin.

                                               

Cathen

Yn ôl yr achau, roedd yn fab i Gawrdaf fab Caradog Freichfras. Ei frodyr oedd y seintiau Medrod ni ddylir ei gymysgu âr Medrawd Arthuraidd ac Iddon. Sefydlodd llan, yn Llangathen, Sir Gaerfyrddin. Ceir Ffynnon Garthen ar fferm yn y plwyf hwnnw. Y ...

                                               

Cian

Cian oedd un or beirdd cynharaf yn y Traddodiad Barddol Cymraeg. Fei cysylltir âr Hen Ogledd ar Hengerdd. Roedd yn gyfoeswr, fe ymddengys, i Aneirin a Taliesin.

                                               

Cyngar

Gofal: erthygl ar y sant o Gernyw a Llydaw yw hon; am y Sant syn gysylltiedig â Llangefni, gweler Cyngar ap Geraint. Sant Cymreig cynnar oedd Cyngar, Cumgar neu Cungar a aned c. 470 ac a fu farw o bosib ar 27 Tachwedd 520. Daeth i Gymru o Wlad yr ...

                                               

Cynfarch fab Meirchion

Brenin or Hen Ogledd oedd Cynfarch fab Meirchion neu Cynfarch Gul. Roedd yn ddisgynydd ir brenin Coel Hen ac yn dad i Urien Rheged, brenin Rheged. Maer ychydig a wyddys amdano yn seiliedig ar dystiolaeth yr achau Cymreig yn bennaf. Yn y traddodia ...

                                               

Deiniol

Sant Deiniol yw nawddsant dinas Bangor yng Ngwynedd, Cymru. Yn ôl yr achau yr oedd or un llinach ag Urien Rheged, pennaeth Rheged yn yr Hen Ogledd. Roedd yn fab i Sant Dunod, un o feibion Cunedda Wledig, ar santes Dwywe ferch Gwallog ap Lleenog. ...

                                               

Elidir Lydanwyn

Pennaeth or Hen Ogledd oedd Elidir Lydanwyn. Yn ôl traddodiad, roedd Elidir yn un o ddisgynyddion y Brenin Coel Hen ac yn dad i Lywarch Hen. Fei cysylltir â theyrnas Rheged yn yr Hen Ogledd ac maen bosibl y bun frenin ar y deyrnas honno am gyfnod ...

                                               

Eliffer Gosgorddfawr

Pennaeth neu frenin or Hen Ogledd oedd Eliffer Gosgorddfawr. Cysylltir ei saith mab â Brwydr Arfderydd. Ymladdwyd Brwydr Arfderydd, yn ôl traddodiad, yn yr Hen Ogledd tuar flwyddyn 537 rhwng Rhydderch Hael, brenin Ystrad Clud a Gwenddolau fab Cei ...

                                               

Eugrad

Sant Cymreig oedd Eugrad. Fei cysylltir ag Ynys Môn a hefyd a Llydaw, efallai. Dethlir ei ddydd gŵyl ar 6 Ionawr.

                                               

Fflewyn

Ychydig iawn a wyddys am y sant ei hun. Dywed traddodiad ei fod yn fab i Ithel Hael Ithael Hael. Ceir dwy achrestr o blant Ithel. Yn y gyntaf cyfeirir at y seintiau Tanwg a Gredifael a Fflewyn fel plant iddo. Cysylltir yr rhain â Gwynedd. Maer ac ...

                                               

Gwallog

Brenin neu bennaeth or Hen Ogledd a gysylltir a theyrnas Elmet oedd Gwallog. Ceir sawl ffurf Cymraeg Canol ar ei enw, yn cynnwys Gwallawg fab Lleenawg a Gwallawg mab Llaenawg. Maer ffurf ar ei enw a ddefnyddir gan ysgolheigion yn amrywio hefyd, e ...

                                               

Gwenafwy

Ychydig a wyddys am y santes hon. Roedd Gwenafwy yn un o ferched Caw neu Coel o Rheged, tad y seintiau Gildas, Allgo sefydlydd Llanallgo ym Môn ac Eugrad sefydlydd Llaneugrad ym Môn. Roedd ganddi ddwy chwaer, hwythau hefyd yn santesau o Ynys Môn, ...

                                               

Hywyn

Roedd yn fab i Gwyndaf Hen ai wraig Anna neu, yn ôl ffynhonnell arall, Gwenonwy. Ond mae llinach achau arall yn ei wneud yn fab i Ddingad. Roedd yn frawd i Sant Baglan ar Santes Meugant. Treuliodd gyfnod fel mynach yng nghlas enwog Llanilltud Faw ...

                                               

Ishmael (sant)

Dywedir ei fod yn nai i Sant Teilo ac yn frawd i Tyfei ac Oudoceus. Roedd ei dad, Buddig, yn dywysog o Lydaw a alltudiwyd i Ddyfed. lle priododd Anauved, chwaer Teilo. Dywedir hefyd ei fod un o ddisgyblion Dewi, ac iddo ei olynu yn Nhyddewi. Ceir ...

                                               

Llechid

Dylid darllen yr erthygl hon ynghyd-destun "Santesau Celtaidd 388-680"

                                               

Morgan ap Pasgen

Brenin Powys yng nghanol rhan gyntaf y 6g oedd Morgan ap Pasgen. Os ydyr dystiolaeth amdano yn ddilys, teyrnasodd mewn cyfnod pan oedd teyrnas Powys yn ymestyn dros y ffin bresennol i orllewin canolbarth Lloegr ac yn rhan o diriogaeth Frythonig a ...

                                               

Mynyddog Mwynfawr

Mynyddog Mwynfawr oedd brenin, yn ôl traddodiad, teyrnas Gododdin yn yr Hen Ogledd, rywbryd rhwng 500 a 600 OC. Cyfeirir ato hefyd fel Mynyddawg Eiddin. Ni wyddys ym mha le roedd ei lys - efallai Din Eiddyn, efallai Caer Eiddyn, efallai Tref Pren ...

                                               

Owain ab Urien

Un o arweinwyr Brythoniaid yr Hen Ogledd a ddaeth yn ffigwr pwysig yn rhamantaur Oesoedd Canol oedd Owain ab Urien neu Owain fab Urien. Roedd yn fab i Urien Rheged, brenin teyrnas Rheged. Fel Owein neu Yvain, ymledodd ei hanes chwedlonol ar draws ...

                                               

Pabo Post Prydain

Pennaeth or Hen Ogledd oedd Pabo Post Prydain. Yn ôl traddodiad, roedd Pabo yn un o ddisgynyddion y Brenin Coel Hen. Fei cysylltir â Llanbabo ym Môn ond does dim prawf pendant iw uniaethu âr sant Pabo a goffeir yn enwr llan honno, sydd fel arall ...

                                               

Pasgen ap Cyngen

Brenin Powys yn rhan gyntaf y 6g oedd Pasgen ap Cyngen. Daeth ir orsedd ar farwolaeth ei dad, Cyngen Glodrydd, ac olynwyd ef gan ei fab, Morgan ap Pasgen. Ychydig iawn a wyddys amdano heblawr achau traddodiadol. Os ydyr dystiolaeth amdano yn ddil ...

                                               

Peithien

Ychydig a wyddys am y santes hon. Yn ôl yr hen achau, roedd Peithien yn un o ferched Caw, tad y seintiau Gildas, Allgo sefydlydd Llanallgo ym Môn ac Eugrad sefydlydd Llaneugrad ym Môn. Roedd ganddi ddwy chwaer, hwythau hefyd yn santesau o Ynys Mô ...

                                               

Pŷr

Sant cynnar o dde-orllewin Cymru oedd Pŷr. Fei cofir fel abad y fynachlog enwog ar Ynys Bŷr ym Mae Caerfyrddin. Digwydd ei enw yn yr enw lle Maenor Bŷr hefyd.

                                               

Sawyl Ben Uchel

Pennaeth or Hen Ogledd oedd Sawyl Ben Uchel. Roedd yn un o feibion Pabo Post Prydain - pennaeth arall or Hen Ogledd a gysylltir â Llanbabo, Môn, yn ôl traddodiad - ac fellyn un o ddisgynyddion y Brenin Coel Hen. Ar sail yr achau Cymreig traddodia ...

                                               

Talhaearn Tad Awen

Talhaearn Tad Awen oedd un or beirdd cynharaf yn y Traddodiad Barddol Cymraeg. Fei cysylltir âr Hen Ogledd ar Hengerdd. Roedd yn gyfoeswr i Aneirin a Taliesin.

                                               

Tecwyn

Sant o Gymro oedd Tecwyn. Ef yw sefydlwr traoddiadol a nawddsant eglwys Llandecwyn, y plwyf cyfagos i blwyf Llanfihangel y Traethau yn Ardudwy, Gwynedd.

                                               

Tegai

Erthygl am y sant yw hon. Gweler hefyd Hugh Hughes Tegai. Sant o Gymro oedd Tegai neu Tygái. Ef yw sefydlwr traoddiadol a nawddsant plwyf Llandygái, yn Arllechwedd, Gwynedd. Ceir amrysedd ynglŷn âr ffurf gywir ar ei enw. Ceir y ddwy ffurf, Tegai ...

                                               

Teilo

Cysylltir ef a de-orllewin Cymru yn bennaf, a dywedir ei fod yn fab i Ensig ap Hydwn ap Ceredig o Geredigion. Yn ôl buchedd lawer diweddarach, ganed ef ger Penalun yn ne Sir Benfro a bun ddisgybl i sant Dyfrig cyn astudio dan Peulin yn Llanddeusa ...

                                               

Tristfardd

Bardd or Hen Ogledd a gysylltir ag Urien Rheged oedd Tristfardd. Buasain gyfoeswr ir bardd Taliesin. Does dim oi waith wedi goroesi.

                                               

Tudwal Tudclyd

Brenin cynnar ar deyrnas Frythonaidd Ystrad Clud oedd Tudwal Tudclyd. Roedd yn dad i Rhydderch Hael ac felly buasai yn ei flodau tua chanol y 6g. Cyfeirir at Dudwal mewn un o Drioedd Ynys Prydain fel tad Rhydderch. Ystyr yr enw Tudwal yw "Arweiny ...

                                               

Vortiporius

Un or pum teyrn Cymreig a gondemnir gan Gildas yn ei lyfr De Excidio Britanniae oedd Vortiporius rthefyr mewn Cymraeg Canol a diweddar). Roedd yn cyfoesi â Maelgwn Gwynedd, a fu farw yn 547. Ni ddylid ei gymysgu âr Gwrthefyr arall, mab Gwrtheyrn, ...

                                               

Afan Ferddig

Gweler hefyd Sant Afan, ac Afan gwahaniaethu. Bardd Cymraeg cynnar oedd Afan Ferddig. Ystyr y gair Berddig yw "bardd bychan" neu jester "; ceir cyfeiriad arall at fardd or 11g a elwir Berddig, bardd yn llys Gruffudd ap Llywelyn yng Ngwent.

                                               

Arofan

Ceir cyfeiriad ato yn y Triawd Tri Gwaywrudd Beirdd Ynys Prydain, yng nghwmni Tristfardd a Dygynnelw. Ceir dau gyfeiriad ato yng ngwaith Cynddelw Brydydd Mawr:

                                               

Eiludd Powys

Un o frenhinoedd cynnar Powys oedd Eiludd Powys. Fel gyda llawer o deyrnoedd Powys yn y cyfnod yma, ychydig iawn o wybodaeth sydd ar gael amdano. Yn ôl un ddamcaniaeth, roedd Eiludd, a elwid hefyd yn Eluadd ap Glast, yn frenin Dogfeiling, teyrnas ...

                                               

Meurig ap Tewdrig

Brenin teyrnasoedd Gwent a Glywysing yn ne-ddwyrain Cymru yn yr Oesoedd Tywyll cynnar oedd Meurig ap Tewdrig. Roedd yn fab ir brenin Tewdrig.

                                               

Cuhelyn Fardd

Uchelwr canoloesol o Ddyfed yn ne-orllewin Cymru a oedd efallai yn fardd oedd Cuhelyn Fardd. Does dim oi waith wedi goroesi ond roedd yn ffigwr adnabyddus yn yr Oesoedd Canol.

                                               

Geffrei Gaimar

Hanesydd a bardd o Sais yn yr iaith Eingl-Normaneg oedd Geffrei Gaimar a flodeuai yn y 1130au. Fei nodir am ei groniclau mydryddol Histoire des Bretons ac Estorie des Engles, y cyntaf or rhain yn gyfieithiad coll o Historia Regum Britanniae gan S ...

                                               

Gerallt o Windsor

Arglwydd Normanaidd oedd Gerallt o Windsor, neu Gerallt Fitzwalter. Priododd y dywysoges Nest ferch Rhys ap Tewdwr. Roedd yn dadcu Gerallt Gymro.

                                               

Gilbert, Esgob Llanelwy

Gilbert, Esgob Llanelwy ywr cyntaf o esgobion Llanelwy i gael ei gofnodi mewn dogfennau cyfoes. Yr unig esgobion a wyddys cyn amser Gilbert ywr seintiau Cyndeyrn ac Asaph, yn Oes y Seintiau. Ychydig iawn a wyddys amdano. Fel mae ei enwn awgrymu, ...

                                               

Sibyl de Neufmarché

Roedd Sibyl de Neufmarché, Iarlles Henffordd, suo jure Arglwyddes Brycheiniog, yn fonheddiges ac yn etifeddes i un or Mers mwyaf sylweddol. Roedd hin or-wyres i Gruffydd ap Llywelyn, brenin Cymru ond hefyd yn gysylltiedig â Lloegr ar Normaniaid. ...

                                               

William de Barri

Tad Gerallt Gymro oedd William de Barri, arglwydd Normanaidd Maenorbŷr a cheidwad Castell Penfro. Priododd Angharad ferch Nest, merch y Dywysoges Nest ferch Rhys ap Tewdwr.

                                               

Einion ap Madog ap Rhahawd

Un o Feirdd y Tywysogion a ganai yn ail chwarter y 13g oedd Einion ap Madog ap Rhahawd. Roedd yn fardd llys yn oes Llywelyn Fawr, Tywysog Gwynedd.

                                               

Goronwy Foel

Nid oes gennym unrhyw wybodaeth am y bardd ar wahân ir hyn y gellir casglir o gerdd anghyflawn iawn a briodolir iddo yn Llawysgrif Hendregadredd. Yn y gerdd honno, syn rhiaingerdd gonfensiynol, mae Goronwy yn moli harddwch Marared ferch Rhys Fych ...

                                               

Madog ap Selyf

Roedd Madog ap Selyf yn llenor o Gymro yn yr iaith Ladin a chyfieithydd or iaith honno ir Gymraeg. Fei cysylltir ag ardal Ceredigion.

                                               

Dafydd Goch

Mab llwyn a pherth y Tywysog Dafydd ap Gruffudd, Tywysog Cymru ar unig un oi feibion iw oroesi oedd Dafydd Goch neu Dafydd ap Dafydd ap Gruffudd.

                                               

Gronw Ddu

Am y brudiwr or un enw gweler Gronw Ddu o Fôn. Bardd Cymraeg o Wynedd oedd Gronw Ddu. Mae lle da i gredu mai Gronw Ddu ap Tudur ap Heilyn oedd ei enw llawn, ei fod yn frodor o Fôn ac yn un o ddisgynyddion Ednyfed Fychan. Tadogwyd nifer o gerddi d ...

                                               

Gruffudd ap Llywelyn Lwyd

Un o Feirdd yr Uchelwyr oedd Gruffudd ap Llywelyn Lwyd. Ni wyddom ddim o gwbl amdano a dim ond un oi gerddi sydd wedi goroesi ar glawr. Ceir y gerdd honno, syn awdl gyffes fer, yn yr adran o gerddi yn Llyfr Coch Hergest a rhai llawysgrifau diwedd ...

                                               

Gruffudd ap Tudur Goch

Ceir Gruffudd ap Tudur Goch yn yr achau Cymreig fel gŵr o blwyf Llanwnda, cwmwd Uwch Gwyrfai yn Arfon, a aned tua 1330. Maen debygol ei fod yn dal tir ym Môn. Roedd yn un o ddisgynyddion Cilmin Droetu, teulu blaenllaw yn Arfon a gysylltir âr Gyfr ...

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →