ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 245



                                               

Helenius Acro

Gramadegydd Rhufeinig oedd Helenius Acro, neu Acro. Ysgrifennodd feirniadaethau ac esboniadau Lladin ar waith Terens a Horas. Maer gwaith yma ar Horas, bellach, ar goll, ond cyfeirir atynt gan y gramadegydd Charisius. Ceir peth tystiolaeth oi wai ...

                                               

Siôr (sant)

Sant Cristnogol yw Siôr: Γεώργιος, Georgios ; Lladin: Georgius ; hefyd weithiau Siors neu Siorys yn Gymraeg). Dethlir ei ŵyl, Dygwyl Siôr, ar 23 Ebrill. Ef yw nawddsant Brasil, Catalwnia, Ethiopia, Georgia, Lloegr, Portiwgal a nifer o lefydd erai ...

                                               

Zenobia (Brenhines Palmyra)

Septimius Zenobia, brenhines Ymerodraeth Palmyra, merch y pennaeth Arabaidd Zabaai ben Selim. Priododd Zenobia Septimius Odenathus, llywodraethwr Rhufeinig lled-annibynnol Palmyra. Cafodd fab, Vabalathus, ganddo. Ar farwolaeth Odenathus yn 267 cy ...

                                               

Emrys Sant

Roedd Emrys Sant yn gyffeswr, yn ddoethor eglwysig ac yn esgob catholig Milan rhwng 374 a 397. Roedd yn un or bobl mwyaf dylanwadol yn yr eglwys drwy Ewrop yn y 4c. Roedd yn raglaw-ynad o arfordir Liguria ac ardal Emilia yn yr hyn a adnabyddir he ...

                                               

Hypatia

Roedd Hypatia, a aned tua 350-370 ac a fu farw 415 OC yn athronydd Helenistaidd a Phlatonaidd ac yn seryddwraig a mathemategydd, a oedd yn byw yn Alexandria, yr Aifft. Roedd hin feddyliwr amlwg o ysgol athroniaeth y Plato Newydd yn Alexandria, ll ...

                                               

Peblig

Sant cynnar oedd Peblig. Yn ôl traddodiad roedd yn un o feibion yr ymerawdwr Rhufeinig Macsen Wledig ac Elen Luyddog ferch Eudaf.

                                               

Aerdeyrn

Roedd Sant Aerdeyrn yn sant lled-chwedlonol o Gymru. Roedd yn ddisgynnydd Gwrtheyrn, syn golygu ei fod yn perthyn i deulu Brenhinol Teyrnas Powys. Roedd yn frawd i Sant Edeyrn a Elldeyrn mae en aml yn gysylltiedig â nhw. Mae ei enw yn tarddu or g ...

                                               

Celynnin

Sant Cymreig oedd Celynnin oedd yn byw yn y 5ed neur 6g, yn ôl traddodiad. Ychydig a wyddys amdano. Dywedir ei fod yn un o feibion niferus Helig Foel. Sefydlodd ddwy eglwys neu llan, un ar lethrau gorllewinol Dyffryn Conwy ar llall ar lan Bae Cer ...

                                               

Einion Yrth ap Cunedda

Roedd Einion ap Cunedda, a elwir gan amlaf yn Einion Yrth yn un o frenhinoedd cynharaf Gwynedd. Fei cysylltir hefyd â chantref Caereinion ym Mhowys.

                                               

Ynyr Gwent

Brenin Gwent oedd Ynyr Gwent, yn ôl traddodiad. Roedd yn dad i nifer o blant yn cynnwys yr arwr Iddon. Cymreigiad or enw personol Lladin Honorius yw Ynyr. Awgryma Rachel Bromwich ddylanwad enwr ymerawdwr Rhufeinig Honorius 384-423 ar yr enw Ynyr ...

                                               

Aneirin

Bardd a flodeuodd yn hanner olaf y 6g oedd Aneirin, un or Cynfeirdd cynnar. Maen debyg mai Neirin oedd ffurf gynharach ei enw, syn tarddu or gair Brythoneg tybiedig * naer sydd efallain gytras âr gair Gwyddeleg nár, yn ôl Ifor Williams. Ef yw awd ...

                                               

Asaph

Roedd Sant Asaph yn sant a fu ail esgob Llanelwy, yn ôl traddodiad, gan ddilyn Sant Cyndeyrn fel pennaeth yr eglwys gynnar yn yr esgobaeth honno.

                                               

Beli ap Rhun

Ychydig iawn o wybodaeth sydd ar gael am deyrnasiad Beli ap Rhun. Roedd yn fab i Rhun ap Maelgwn Gwynedd, a daeth yn frenin Gwynedd tua 586 ar farwolaeth ei dad. Maer diffyg sôn amdano yn y croniclau yn awgrymu bod hwn yn gyfnod gweddol heddychlo ...

                                               

Belyn o Lŷn

Arwr Cymreig cynnar oedd Belyn o Lŷn. Ceir dryswch yn nhraddodiad y Cymry rhwng Belyn/Belen a Melyn fab Cynfelyn, ond mae yna ddigon o dystiolaeth i brofi mai dau gymeriad sydd yma. Fel mae ei enw yn dangos, roedd yn frodor o Lŷn.

                                               

Ceolwulf o Wessex

Daeth Ceolwulf, o linach brenhinol Wessex, yn Frenin Wessex yn 597 ar farwolaeth ei frawd Ceol. Ar y pryd yr oedd mab Ceol, Cynegils, yn rhy ifanc i deyrnasu. Teyrnasodd Ceolwulf am bedwar ar ddeg o flynyddoedd. Ni cheir dim am hanes Wessex yn ys ...

                                               

Cyndeyrn

Sant a gysylltir a teyrnas Frythonig Ystrad Clud yn yr Hen Ogledd oedd Cyndeyrn neu Mungo. Cyfeirir ato hefyd fel Cyndeyrn Garthwys yn y traddodiad Cymreig. Yn ôl traddodiad, roedd Cyndeyrn yn fab gordderch i Owain ab Urien ac yn ŵyr i Urien Rheg ...

                                               

Cynidr

Sant Cymreig cynnar or 6g oedd Cynidr a fun esgob ar y Clas-ar-Wy, ym Mhowys. Yn ôl y De Situ Brecheniauc ei fam oedd Ceingair ferch Brychan, ond ni wyddom pwy oedd ei dad. Fodd bynnag, yn y Generatio Sancti Egwini dywedir mai Gwynllyw oedd ei da ...

                                               

Dona

Roedd Dona yn un o feibion Selyf ap Cynan Garwyn Selyf Sarffgadau, mab Cynan Garwyn, o deulu brenhinol Powys. Ar ôl cyfnod fel mynach ym Mangor yn Arfon, aeth i fyw fel meudwy yng nghongl de-ddwyreiniol Môn.

                                               

Dygynnelw

Bardd a gysylltir ag Owain mab Urien Rheged yw Dygynnelw. Os gwir y traddodiad buasai yn ei flodau yn ail hanner y 6g ac yn gyfoeswr â Thaliesin, yntaun fardd a ganodd i Urien yn yr Hen Ogledd yn y cyfnod hwnnw.

                                               

Euddogwy

Ceir buchedd iddo, y Vita Beati Oudocei, yn Llyfr Llandaf, lle dywedir ei fod yn fab i Buddig, tywysog o Lydaw, ac Anauued, chwaer sant Teilo. Addysgwyd ef gan Teilo ac fei dilynodd fel esgob. Dywedir iddo gydnabod uchafiaeth Archesgob Caergaint ...

                                               

Pab Honorius I

Pab yr Eglwys Gatholig o 625 hyd 638 oedd Honorius I. Ef oedd y degfed pab a thrigain yn ôl cyfrif y Fatican. Ychydig degawdau wedi ei farwolaeth, cafodd ei gondemnion heretic. Ni wyddys am ei fywyd cyn iddo ddod yn bab, ond yn ôl y Liber Pontifi ...

                                               

Lluan

Dylid darllen yr erthygl hon ynghyd-destun "Santesau Celtaidd 388-680"

                                               

Llywarch Hen

Aelod o deulu brenhinol Rheged yn yr Hen Ogledd a ddaeth yn wrthrych y gadwyn o englynion a elwyd gan Ifor Williams yn Canu Llywarch Hen oedd Llywarch Hen. Maen bosibl ei fod wedi olynu Urien Rheged fel brenin Rheged, ond nid oes sicrwydd am hynny.

                                               

Pasgen fab Urien

Yn ôl traddodiad, un o feibion Urien Rheged oedd Pasgen fab Urien. Fel mab Urien, brenin Rheged yn yr Hen Ogledd, roedd Pasgen yn un o ddisgynyddion y brenin Coel Hen ac yn perthyn i linach y Coelwys. Ceir sawl enghraifft or enw personol Pasgen C ...

                                               

Rhiwallon fab Urien

Un o feibion Urien Rheged, brenin teyrnas Rheged yn yr Hen Ogledd, oedd Rhiwallon fab Urien, a elwir hefyd yn Rhiwallon Wallt Banhadlen. Roedd ganddo dri frawd, sef Owain, Rhun a Pasgen. Ei frawd Owain a etifeddodd y deyrnas pan laddwyd Urien Rhe ...

                                               

Rhun fab Urien

Un o feibion Urien Rheged, brenin teyrnas Rheged yn yr Hen Ogledd, oedd Rhun fab Urien, a elwir hefyd yn Rhun Ryfeddfawr. Roedd ganddo dri frawd, sef Owain, Rhiwallon a Pasgen. Ei frawd Owain a etifeddodd y deyrnas pan laddwyd Urien Rheged: canod ...

                                               

Taliesin

Mae hon yn erthygl am y bardd hanesyddol. Am enghreifftiau eraill or enw gweler Taliesin gwahaniaethu. Roedd Taliesin yn un or beirdd cynharaf yn yr iaith Gymraeg, ar bardd Cymraeg cynharaf y ceir ei destunau ar glawr heddiw. Roedd Taliesin yn fa ...

                                               

Tewdrig

Brenin Gwent a Glywysing yn ne Cymru a sant a ferthyrwyd yn ymladd y Sacsoniaid oedd Tewdrig neu Tewdrig ap Llywarch.

                                               

Urien Rheged

Brenin Rheged, un o deyrnasoedd Brythoniaid yr Hen Ogledd oedd Urien Rheged. Fei cofir yn y traddodiad barddol Cymraeg fel un o brif noddwyr y Taliesin hanesyddol. Cedwir wyth gerdd i Urien gan Daliesin yn Llyfr Taliesin. Canodd Taliesin i Owain, ...

                                               

Cadafael ap Cynfeddw

Pan laddwyd Cadwallon ap Cadfan, brenin Gwynedd, yn 634, cipiwyd y deyrnas gan Cadafael ap Cynfeddw. Roedd gan Gadwallon fab, Cadwaladr ap Cadwallon, ond yr oedd yn dal yn blentyn. Maen ymddangos nad oedd Cadafael yn aelod or teulu brenhinol, a g ...

                                               

Dyfnog

Sant Cymreig oedd Dyfnog. Dywedir ei fod yn byw yn y 7g. Roedd yn feudwy yn byw ar ddŵr a bara a wisgai grys rawn a gwregys haearn trwm.

                                               

Gelert (sant)

Roedd Sant Gelert, adnybyddir hefyd fel Celer, Celert neu Kellarth, yn Sant yr Eglwys Geltaidd cynnar. Credir fod yna saith lleoliad yng Nghymru syn dwyn ei enw. Maent yn cynnwys Beddgelert, y cwm oi gwmpas, Cwm Gelert, a Llangeler lle mae yna eg ...

                                               

Golyddan Fardd

Bardd cynnar o Wynedd oedd Golyddan Fardd. Yn ôl traddodiad, lladdodd y brenin Cadwaladr Fendigaid. Ein prif ffynhonnell amdano ywr traddodiadau a geir yn y casgliad Trioedd Ynys Prydain.

                                               

Arthen ap Seisyll

Brenin Ceredigion oedd Arthen ap Seisyll. Roedd yn fab ir Brenin Seisyll ap Clydog. Tuar flwyddyn 730, ychwanegodd Seisyll Ystrad Tywi i deyrnas Ceredigion; Seisyllwg oedd enwr deyrnas estynedig newydd. Un cyfeiriad yn unig sydd ar glawr at ei fa ...

                                               

Blathmac mac Cú Brettan

Roedd Blathmac mac Cú Brettan neu Blathmac mac Con Brettan yn fardd Gwyddeleg a ganai ar bynciau crefyddol. Credir iddo gael ei eni yn ne Airgíalla Swydd Monaghan heddiw, yn Iwerddon). Cafodd Blathmac ei addysg mewn ysgol fynachaidd ac aeth yn ei ...

                                               

Cynan Dindaethwy ap Rhodri

Yn ôl yr achau, yr oedd Cynan yn fab i Rhodri Molwynog. Bu Rhodri farw yn 754 ac nid oes sôn am Cynan hyd 813, felly awgrymir yn Y Bywgraffiadur Cymreig fod gwall yn yr achau. Daeth Cynan yn frenin Gwynedd ar farwolaeth Caradog ap Meirion, y dywe ...

                                               

Elfodd

Clerigwr o Wynedd oedd Elfodd. Ffurf arall ar ei enw yw Elfoddw. Roedd yr hanesydd Cymreig cynnar Nennius yn ei edmygu. Maen bosibl ei fod yn aelod or clas yng Nghaergybi.

                                               

Nennius

Cysylltir Nennius, neu Nemnivus, a’r traethawd Lladin Historia Brittonum, sy’n ffynhonnell bwysig ar gyfer hanes cynnar Cymru.

                                               

Nest ferch Cadell

Am ferched eraill or enw Nest, gweler Nest. Roedd Nest ferch Cadell yn dywysoges o linach brenhinol Powys. Gwnaeth Merfyn Frych, brenin teyrnas Gwynedd, gynghrair a theulu brenhinol Powys trwy briodir Dywysoges Nest. Roedd hin ferch i Cadell ap B ...

                                               

Sadyrnin

Ceir ansicrwydd ynglŷn ag unoliaeth Sadyrnin/Sadwrnfe. Ceir Llansadyrnin yn ne-orllewin Sir Gaerfyrddin a cheisia rhai haneswyr ei uniaethu âr esgob or 9g ond ymddengys fod y llan yn hŷn ac maen bosibl mai sant cynnar or un enw ai sefydlodd. Ni w ...

                                               

Angharad ferch Meurig

Roedd Angharad yn ferch i Meurig, a oedd yn ôl tystiolaeth yn Frenin Seisyllwg in ne-orllewin Cymru. Priododd Rhodri Mawr o Wynedd, a oedd a llawer o bwer yng Nghymru. Olynodd ei brawd Gwgon eu tad i orsedd Seisyllwg, ond boddodd heb etifedd yn 8 ...

                                               

Anarawd ap Rhodri

Roedd tad Anarawd, Rhodri Mawr wedi dod yn frenin y rhan fwyaf o Gymru erbyn diwedd ei oes, ond pan fu farw yn 878 rhannwyd ei deyrnas rhwng ei feibion. Etifeddodd Anarawd orsedd Gwynedd. Cofnodir i Anarawd ai frodyr Cadell a Merfyn gydweithredun ...

                                               

Asser

Roedd Asser yn fynach Cymreig a wahoddwyd i lys Alffred Fawr, brenin Wessex, iw helpu i addysgu ei bobl. Mae yna darddodiad mai "Gwyn" oedd ei enw gwreiddiol, ond nid oes tystiolaeth i brofi hyn. Dawr enw "Asser" or Beibl; roedd yr Asser gwreiddi ...

                                               

Cadell ap Rhodri

Roedd Cadell ap Rhodri yn frenin Seisyllwg yn ne-orllewin Cymru. Roedd Cadell yn fab i Rhodri Mawr. Ar farwolaeth ei dad yn 878 etifeddodd Seisyllwg, ac yn 904/905 cipiodd Deyrnas Dyfed a rhoddodd hi iw fab, Hywel Dda, iw rheoli. Pan fu farw Cade ...

                                               

Gwgon ap Meurig

Gwgon ap Meurig oedd brenin olaf Teyrnas Ceredigion. Ychydig iawn o wybodaeth bendant sydd ar gael amdano. Cyfeirir ato fel Guocaun map Mouric yn y ddogfen Hen Gymraeg a adnabyddir fel Achresau Harley adran XXVI. Credir y cafodd y ddogfen honno e ...

                                               

Llywarch ap Hyfaidd

Roedd Llywarch ap Hyfaidd yn frenin Teyrnas Dyfed yn ne-orllewin Cymru hyd y flwyddyn 904/905 pan oresgynwyd Dyfed gan Cadell ap Rhodri, brenin Seisyllwg ai fab, Hywel Dda. Roedd yn fab ir brenin Hyfaidd ap Bledrig ac yn gydoeswr ag Anarawd ap Rh ...

                                               

Merfyn ap Rhodri

Brenin Powys, yn ôl pob tebyg, yn ystod rhan olaf y 9g oedd Merfyn ap Rhodri. Roedd Merfyn yn un o feibion Rhodri Mawr, oedd yn frenin rhan helaeth o Gymru. Ar farwolaeth Rhodri yn 878, rhannwyd ei deyrnas rhwng tri oi feibion. Cafodd Anarawd ap ...

                                               

Eugenius Vulgarius

Roedd Eugenius Vulgarius yn fardd ac ysgolhaig yn yr iaith Ladin, yn enedigol or Eidal. Ychydig syn hysbys amdano ar wahân ir hyn y gellir ei gasglu oi waith llenyddol. Roedd yn ysgolhaig ymroddgar ond ofnus a edmygain fawr y llenor Rhufeinig Sen ...

                                               

Wipo

Roedd Wipo yn offeiriad o Fwrgwynwr ac awdur yn yr iaith Ladin. Bun gaplan i Conrad II tua 990-1039, brenin yr Almaen ac Ymerodr Glân Rhufeinig o 1027 hyd ei farwolaeth. Gan fod Conrad wedii goronin frenin Bwrgwyn yn y flwyddyn 1033, dichon bod W ...

                                               

Herod Antipas

Tetrach Galilea a Perea oedd Herod Antipas. Roedd Antipas yn fab i Herod Fawr, ac ar farwolaeth ei dad yn 4 CC cafodd diriogaethau Galilea a Perea pan rannwyd ei deyrnas. Roedd yn eu llywodraethu dan nawdd yr Ymerodraeth Rufeinig. Adeiladodd brif ...

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →